Đột quỵ (còn gọi là tai biến mạch máu não) là tình trạng não bị tổn thương đột ngột do nguồn máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn. Khi đó, tế bào thần kinh bị thiếu oxy và dưỡng chất, dẫn đến chết tế bào não chỉ sau vài phút.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi 6 giây có một người tử vong vì đột quỵ, và đây là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai toàn cầu, chỉ sau bệnh tim mạch.
Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 200.000 ca đột quỵ mới, trong đó khoảng 50% dẫn đến tử vong hoặc tàn phế nặng nề. Điều đáng lo ngại là gần 40% người bị đột quỵ dưới 60 tuổi, cho thấy bệnh đang ngày càng trẻ hóa.
1. Hai dạng đột quỵ chính: Nhồi máu não và xuất huyết não
Đột quỵ được chia làm hai nhóm lớn, với cơ chế và hậu quả hoàn toàn khác nhau.
1.1 Nhồi máu não (Ischemic Stroke)
Đây là dạng phổ biến nhất, chiếm khoảng 80–85% tổng số ca đột quỵ.
Nguyên nhân chính là tắc nghẽn mạch máu não, do:
- Cục máu đông (huyết khối) hình thành tại chỗ do xơ vữa động mạch.
- Cục máu đông di chuyển từ tim hoặc mạch cổ lên não (thuyên tắc).
Khi mạch máu bị tắc, vùng não phía sau điểm tắc sẽ bị thiếu máu nuôi, khiến tế bào não hoại tử nhanh chóng.
Triệu chứng thường gặp:
- Đột ngột yếu hoặc liệt nửa người.
- Méo miệng, nói ngọng, nói khó.
- Mờ mắt, mất thăng bằng, lú lẫn.
1.2 Xuất huyết não (Hemorrhagic Stroke)
Chiếm khoảng 15–20% số ca, nhưng mức độ nguy hiểm cao hơn nhiều.
Nguyên nhân là vỡ mạch máu trong não, khiến máu tràn vào mô não hoặc khoang xung quanh não.
Cơ chế thường gặp:
- Tăng huyết áp kéo dài làm thành mạch yếu và phình ra.
- Phình mạch, dị dạng mạch máu bẩm sinh.
- Sang chấn đầu, rối loạn đông máu.
Triệu chứng thường gặp:
- Đau đầu dữ dội đột ngột (“cơn đau như búa bổ”).
- Nôn, co giật, mất ý thức.
- Liệt nửa người hoặc toàn thân.
2. Phân biệt nhanh hai dạng đột quỵ
| Tiêu chí |
Nhồi máu não |
Xuất huyết não |
| Tỷ lệ mắc |
80–85% |
15–20% |
| Cơ chế |
Tắc mạch máu não do cục máu đông |
Vỡ mạch máu não gây chảy máu |
| Khởi phát |
Từ từ, triệu chứng nhẹ ban đầu |
Đột ngột, dữ dội |
| Nguy cơ tử vong |
Trung bình |
Rất cao |
| Liên quan huyết áp |
Huyết áp cao lâu năm gây xơ vữa, hẹp mạch |
Huyết áp tăng vọt gây vỡ mạch |
3. Mối liên hệ mật thiết giữa tăng huyết áp và đột quỵ
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của cả hai loại đột quỵ.
- Khi huyết áp cao, lực tác động lên thành mạch tăng liên tục, khiến mạch máu bị tổn thương, xơ cứng và dễ vỡ.
- Huyết áp cao còn thúc đẩy xơ vữa động mạch, hình thành các mảng bám gây hẹp hoặc tắc nghẽn mạch máu não.
Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA):
Kiểm soát huyết áp ở mức an toàn có thể giảm đến 50% nguy cơ đột quỵ.
Do đó, việc đo và theo dõi chỉ số huyết áp thường xuyên là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để phòng ngừa đột quỵ từ sớm.
4. Huyết áp bao nhiêu là bình thường?
| Phân loại |
Huyết áp tâm thu (mmHg) |
Huyết áp tâm trương (mmHg) |
| Bình thường |
< 120 |
< 80 |
| Tiền tăng huyết áp |
120–139 |
80–89 |
| Tăng huyết áp độ 1 |
140–159 |
90–99 |
| Tăng huyết áp độ 2 |
≥ 160 |
≥ 100 |
| Hạ huyết áp |
< 90 |
< 60 |
Việc theo dõi chỉ số huyết áp đều đặn giúp phát hiện sớm cả huyết áp cao và huyết áp thấp, hai trạng thái đều tiềm ẩn nguy cơ tổn thương não, tim và thận.
5. Đo huyết áp tại nhà – bước đầu tiên để phòng ngừa đột quỵ
Ngày nay, nhờ sự phát triển của thiết bị y tế hiện đại, việc đo huyết áp tại nhà đã trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Máy đo huyết áp điện tử giúp người dùng kiểm tra tình trạng huyết áp của mình bất cứ lúc nào, mà không cần đến cơ sở y tế.
Các chuyên gia tim mạch khuyến nghị:
- Đo huyết áp ít nhất 2 lần/ngày (sáng và tối).
- Ghi chép kết quả định kỳ để phát hiện xu hướng bất thường.
- Báo cho bác sĩ nếu chỉ số huyết áp dao động quá lớn hoặc liên tục cao trên 140/90 mmHg.
Việc đo huyết áp tại nhà không chỉ giúp kiểm soát tình trạng tăng huyết áp mà còn bảo vệ não bộ trước nguy cơ đột quỵ bất ngờ.
6. Những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ
| Nhóm nguy cơ |
Mô tả |
| Tăng huyết áp |
Yếu tố số 1, gây tổn thương thành mạch não. |
| Bệnh tim mạch |
Rung nhĩ, hẹp van tim làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. |
| Đái tháo đường |
Làm tổn thương thành mạch và thúc đẩy xơ vữa. |
| Mỡ máu cao |
Gây xơ vữa động mạch, thu hẹp lòng mạch. |
| Hút thuốc lá, rượu bia |
Làm tăng huyết áp và giảm đàn hồi mạch máu. |
| Thừa cân, lười vận động |
Làm giảm lưu thông máu và tăng cholesterol. |
| Căng thẳng, mất ngủ kéo dài |
Gây dao động huyết áp đột ngột, dễ dẫn đến vỡ mạch não. |
7. Hậu quả nặng nề của đột quỵ
Hậu quả của đột quỵ không chỉ dừng ở tính mạng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống lâu dài:
- Tàn phế vĩnh viễn: liệt nửa người, mất ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ.
- Gánh nặng gia đình: người bệnh cần chăm sóc toàn thời gian, chi phí phục hồi cao.
- Tái phát: 1 trong 4 bệnh nhân đột quỵ có thể bị tái phát trong vòng 5 năm nếu không kiểm soát huyết áp.
Vì vậy, kiểm soát huyết áp – dù chỉ là một hành động nhỏ như đo huyết áp hàng ngày bằng máy đo huyết áp – lại mang ý nghĩa lớn trong việc bảo vệ não bộ và kéo dài tuổi thọ.
8. Phòng ngừa đột quỵ: bắt đầu từ việc hiểu rõ và kiểm soát huyết áp
Các chuyên gia y tế khuyến nghị chiến lược “4 kiểm soát” để phòng ngừa đột quỵ:
- Kiểm soát huyết áp: duy trì dưới 130/80 mmHg.
- Kiểm soát đường huyết: đặc biệt ở người đái tháo đường.
- Kiểm soát mỡ máu: giảm cholesterol xấu (LDL).
- Kiểm soát cân nặng và lối sống: vận động, ăn nhạt, bỏ thuốc lá.
Trong đó, kiểm soát huyết áp là yếu tố quyết định nhất. Bác sĩ khuyến cáo mỗi gia đình nên có một máy đo huyết áp điện tử, giúp theo dõi sức khỏe chủ động, nhất là với người trên 40 tuổi, người có bệnh tim mạch hoặc tiền sử huyết áp cao.
9. Sự khác biệt khi phát hiện sớm và khi đã muộn
- Phát hiện sớm: kiểm soát thuốc, thay đổi lối sống → giảm 50% nguy cơ đột quỵ.
- Phát hiện muộn: tổn thương não không hồi phục, phục hồi chức năng tốn kém, nhiều trường hợp tàn phế suốt đời.
Như vậy, đo huyết áp tại nhà thường xuyên chính là “lá chắn” đầu tiên giúp bạn và người thân chủ động phòng ngừa đột quỵ.
10. FAQ – Giải đáp nhanh về đột quỵ và huyết áp
Q: Đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ không?
A: Có. Tỷ lệ đột quỵ ở người dưới 45 tuổi đang tăng nhanh do lối sống căng thẳng, ăn mặn, ít vận động và không kiểm soát huyết áp.
Q: Đo huyết áp bao nhiêu lần một ngày là hợp lý?
A: Các chuyên gia khuyến nghị nên đo huyết áp ít nhất 2 lần/ngày (buổi sáng và tối). Nếu đang điều trị huyết áp, nên đo thêm sau khi dùng thuốc để theo dõi hiệu quả.
Q: Máy đo huyết áp điện tử có chính xác không?
A: Máy đo huyết áp điện tử hiện nay đạt độ chính xác cao nếu được sử dụng đúng tư thế và thời điểm. Nên chọn loại được kiểm định y tế và bảo dưỡng định kỳ.
Q: Chỉ số huyết áp thay đổi theo cảm xúc có đáng lo không?
A: Có thể. Căng thẳng, lo âu, mất ngủ hay uống cà phê đều làm huyết áp tăng tạm thời. Tuy nhiên, nếu huyết áp cao kéo dài nhiều ngày, cần đi kiểm tra sức khỏe.
Q: Huyết áp cao có phải lúc nào cũng gây đột quỵ không?
A: Không phải mọi trường hợp huyết áp cao đều dẫn đến đột quỵ, nhưng đây là yếu tố nguy cơ mạnh nhất. Kiểm soát tốt huyết áp giúp giảm đáng kể khả năng xảy ra đột quỵ, nhồi máu não hoặc xuất huyết não.
Đột quỵ là một trong những tình trạng cấp cứu y khoa nguy hiểm nhất, có thể cướp đi sinh mạng chỉ trong vài phút. Nhưng phần lớn các trường hợp có thể phòng ngừa được, nếu người dân hiểu rõ mối liên hệ giữa huyết áp và não bộ, đồng thời theo dõi huyết áp đều đặn.
Hãy bắt đầu bằng hành động nhỏ nhất – đo huyết áp mỗi ngày, ghi nhận các chỉ số huyết áp, và đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Bởi mỗi lần đo không chỉ là con số, mà là một bước bảo vệ trí tuệ và sự sống của chính bạn.
Đột quỵ không phải là định mệnh, mà là kết quả của việc bỏ qua những con số huyết áp nhỏ bé mỗi ngày.
——————————
CÔNG TY TNHH PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ VÂN LONG
YOUR NEEDS - OUR BUSINESS
-
Hotline: (028) 3526 2468 / 098.484.0440
-
Email: cskh@vl-groups.com
-
Website: www.vl-groups.com
-
Địa chỉ:
- Văn phòng HCM: Tòa nhà Fosco, D35 + D36 - 40 Bà Huyện Thanh Quan, P.Xuân Hòa, TP. HCM
- Trung tâm bảo hành: 373/14 Nguyễn Kiệm, P.Đức Nhuận, TP.HCM
- Văn phòng Hà Nội: Khu VP Hồng Hà, 38.3/1 Ngõ 109 Trường Chinh, P.Phương Liệt, Q.Thanh Xuân, Hà Nội
- Kho Tổng: 938 Quốc Lộ 1A, P.Linh Xuân, TP.HCM
🌼 Shopee: https://shopee.vn/vanlonggroups
🌼 Tiktok: https://www.tiktok.com/@thietbichamsocsuckhoe
🌼 Tiki: https://tiki.vn/cua-hang/cham-soc-suc-khoe-van-long
🌼 Lazada: https://www.lazada.vn/shop/van-long-our-needs-your-business
English